TOE GANKE LIJK LEZEN

Onze samenleving draait volledig op een boodschap overbrengen met tekst — van werk, interne communicatie, contracten tot bankzaken, medicijngebruik, overheid, nieuws en social media. Toch wordt bijna altijd alleen gekeken naar WAT er staat, en nauwelijks naar HOE het wordt lezen.

Dat is niet zonder gevolgen. Wanneer een tekst niet toegankelijk is, komt de boodschap niet over. Dat kan verstrekkende gevolgen hebben op het werk of privé, of simpelweg minder kunnen meedoen omdat boeken, kranten of nieuws te vermoeiend zijn om te lezen.

Voor 30% neurodivers van de bevolking — en nog meer als je slecht zicht en laaggeletterdheid meerekent — werkt het uitgangspunt “als ik het kan, kan iedereen het” niet. Als de opmaak zó zwaar is dat iemand niet eens begint aan de tekst, ongeacht wat er ook staat.

Als de boodschap zo belangrijk is dan is toegankelijkheid van deze boodschap net zo belangrijk.

Dyslexie valt onder het neurodiverse spectrum, waar eigenlijk iedereen onder valt. Het niet goed kunnen schrijven en lezen van het medium tekst heeft enorme impact. Op je schoolkeuze, je beroep, je zelfvertrouwen. Je woorden­schat blijft achter, terwijl je intelligentie er niet onderdoet. En je omgeving wijst je graag op wat je fout doet.

De energie die het kost om tekst te lezen is hoog omdat het niet geautomatiseerd is en met verkeerde opmaak van tekst waardoor het moeilijker wordt om te concentreren en te kunnen lezen kost het zoveel energie dat mensen er letterlijk ziek van worden net als lezen in een auto: hoofdpijn, misselijkheid, oogmigraine. Sommige raken er zo gefrustreerd door dat ze nooit meer willen lezen. Dus er is zeker wel een reden om dit te doen.

Elke keer als ik uitleg waarom omaak anders moet, hoor ik wel iemand zeggen: “Maar moet dat? Is toch prima zo?” Alsof het een last is om het toegankelijk te maken. Sinds 2008 werk ik dagelijks aan teksten toegankelijk te maken voor uitgevers, bedrijven, gemeenten, ministeries, app-ontwikkelaars, dyslexieorganisaties en of profesionals in dyslexie veld die hun teksten leesbaarder willen maken. Soms geef ik advies, soms maak ik het zelf voor ze.

Naast levenlang ervaring zie ik dit ook waar er problemen ontstaan bij lezen terug in eye track research. Onze ogen maken sprongen over tekst als het goed is even redige gelijkmatige sprongen voorwaards in de tekst. Als een goed geautomatiseerde lezer. Gaat het niet goed door bijvoobeeld een lees fout dan moeten de ogen terug: herlezen, corrigeren, begrijpen en weer terug naar je gebleven was. Bij dyslexie gebeurt dat constant. Dat kost energie, veel energie, en hoe moeier je wordt hoe meer je best moet doen om door te blijven lezen. Een goede opmaak maakt zorgt ervoor dat die lees flow vloeiender blijft en beter begrijpt wat je leest in begrijpbare blokken informatie. En daar draait het allemaal om ook bij niet dyslecten.

Wat heb je aan een perfecte inhoud van je boodschap als niemand eraan begint? Communicatie is pas geslaagd als je boodschap over komt. En dat gebeurt pas als de lezer kán lezen wat je staat — zonder drempels. En met minimale aanpassingen zo’n 80% van de neurodiverse mensen effectief kan helpen zonder dat een neurotypische er last van heeft maar juist ook die heeft baat bij.

In deze serie neem ik je stap voor stap mee langs de elementen die de grootste impact hebben op leesbaarheid. Niet alleen wat, maar ook waarom het zo werkt.